Terwijl de wereldwijde protesten tegen racisme de afgelopen weken terecht de headlines domineerden, zou je bijna vergeten dat er in Hong Kong nog steeds onrust heerst over politiegeweld op basis van politieke overtuiging. Vergelijkbaar als bij andere sociale protesten, mengden tal van Hongkongse bands zich in de strijd door nieuwe muziek uit te brengen.

Tekst Mick Vierbergen

Sinds vorige zomer protesteren Hongkongse burgers tegen de groeiende invloed van China. De protesten begonnen als veelal vredelievende bijeenkomsten waarbij verschillende protest-anthems werden gezongen. Maar de positieve sfeer sloeg om en veel protesten leidden tot een clash met de politie. Eind vorige maand kondigde de Chinese regering een nieuwe nationale veiligheidswet aan voor Hong Kong, die ervoor zorgt dat China direct kan ingrijpen tegen nieuwe protesten die de ‘nationale veiligheid’ in gevaar brengen en die uiteindelijk is doorgevoerd (op 30 juni, red.).

Door de globale impact van het coronavirus en de terechte media-aandacht voor de Black Lives Matter-beweging, is er weinig berichtgeving geweest over deze ontwikkelingen. In dit artikel zetten we de schijnwerpers op de rol van muziek tijdens de demonstraties in Hong Kong, en de vele nieuwe muziek die eruit voortkwam.

Eén land, twee systemen
Voordat we over de protestmuziek beginnen, een korte samenvatting van de situatie in Hong Kong. Tot 1997 was de stad een Britse kolonie, waarna deze werd overgedragen aan China met als uitgangspunt dat Hong Kong geregeerd zou worden onder de afspraak ‘een land, twee systemen.’ In de overeenkomst werd afgesproken dat Hong Kong weer onderdeel werd van China, maar voor de volgende vijftig jaar zijn eigen politieke, juridische en economische systeem mocht behouden. Door de Britse invloed zijn Hongkongers opgegroeid met veel Westerse culturele invloeden en individuele en democratische verworvenheden die in China niet vanzelfsprekend zijn, zoals vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en vrijheid van demonstratie.

Sindsdien is China desondanks stap voor stap zijn macht in Hong Kong aan het vergroten. Dit leidde al eerder tot demonstraties in 2003 en de zogenaamde parapluprotesten in 2014. In deze protesten gebruikten de demonstranten paraplu’s als schild tegen traangas van de politie. De paraplu werd een symbool voor de beweging. Vorig jaar werd een uitleveringswet voorgesteld, die ervoor zou zorgen dat Hongkongse verdachten van strafbare feiten in China konden worden veroordeeld. Uit angst dat men hierdoor critici van het Chinese bewind de mond zou kunnen snoeren, gingen tienduizenden mensen wederom de straat op. Aanvankelijk verliepen de protesten vreedzaam en werd er veel gezongen. Later leidde het toch vaak tot confrontatie met ordediensten. Pas eind september trok Carrie Lam, de Chief Executive van Hong Kong, de wet in, maar de protesten gingen door. De demonstranten hadden het inmiddels niet meer gemunt op de uitleveringswet alleen, maar de algemene invloed van China. De protesten gingen door tot in januari 2020, maar doofden uit door het coronavirus.

De muziek achter de protesten
Nu is er dus de nieuwe nationale veiligheidswet, die de wetgeving van Hong Kong kan omzeilen en de regering de autoriteit geeft om direct nieuwe protesten de kop in te drukken. Critici noemen de wet het einde van de ‘een land, twee systemen’-afspraak. Ook introduceerde China een andere nieuwe wet, die het strafbaar maakt het Chinese volkslied te bespotten. Dit heeft er bijvoorbeeld al voor gezorgd dat de documentaire We Have Boots een scene, waarin performance artist Kacey Wong het Chinese volkslied speelt in een ‘mobiele gevangenis’, heeft moeten censureren voor vertoning in Hong Kong. De documentaire gaat over de protesten en ging eerder dit jaar in première op het IFFR.

De nieuwe wetten wakkerden deze week opnieuw demonstraties aan. Hieronder zoomen we daarom eens dieper in op de muziek die een grote rol speelt tijdens de protesten. Waarom? Muziek weerspiegelt vaak de leefomgeving van de artiest, en kan daardoor een inkijk geven in zijn of haar leven. Dit is niet uniek voor protestmuziek in Hong Kong, maar geldt voor alle muziek in het algemeen. Muziek is zelden apolitiek. Het heeft de kracht om mensen samen te brengen, inspireren en hoop geven voor een betere toekomst.

Met hun muziek kunnen Hongkongse artiesten hun politieke boodschap verspreiden en worden ze gehoord over de hele wereld. Vandaag de dag zijn er tal van artiesten die hun persoonlijke en politieke visie delen met de wereld en onze aandacht verdienen (zie bijvoorbeeld ook ons artikel over het nieuwe album van Run the Jewels en Black Lives Matter). Als luisteraar kan je je solidariteit betuigen door je open te stellen voor deze muziek, te luisteren en na te denken over hun boodschap. Zo kunnen we onze ogen – en oren – openen voor wat er speelt in de wereld en de levens van anderen.

Do you hear the people sing
Een van de belangrijkste functies van protestmuziek is het verenigen van mensen en het creëren van een gevoel van eenheid. Glory To Hong Kong wordt beschouwd hét anthem van de protestbeweging. Componist Thomas, die alleen bij zijn voornaam bekend wilde worden, schreef het nummer in 2019. De tekst noemt de protesten de ‘revolutie van onze tijd’ en stimuleert de demonstranten om te vechten voor hun idealen en vrijheden. De trots die het vertolkt, geeft het de allure van een echt volkslied en veel Hongkongers zien Glory To Hong Kong ook zo. In september overstemden Hongkongse voetbalsupporters het Chinese volkslied met Glory To Hong Kong bij een wedstrijd tegen Iran. Een ander lied wat veel gezongen wordt, is Do You Hear The People Sing? uit de Broadway-voorstelling Les Misérables uit 1987. Het lied verwijst naar de Franse Revolutie, maar is door Hongkongse demonstranten omgedoopt tot een protestsong met hedendaagse impact.

Nostalgische bijklank
Ook muziek van lokale popartiesten, de zogenaamde Cantopop, weerklinkt in de straten van Hong Kong. Boundless Oceans, Vast Skies is een power ballad uit 1993 van de groep Beyond en draagt de nostalgische bijklank van de periode voor de overdracht van Hong Kong aan China. De teksten gaan over de hoop een betere samenleving, waardoor het nummer ook een grote rol speelde bij voorgaande protesten: ‘Many times I’ve faced the cold shoulder and ridicule. But I’ve never given up the hopes or ideals in my heart. Still I am still free. Still I am independent. Forever loudly singing my song.’

Nieuwe generatie
De nieuwe generatie muzikanten heeft een hele andere boodschap: het is nu of nooit. Hongkongers moeten vechten voor hun vrijheid. Idealisme is een luxe. De muziek van deze generatie is ruw, boos en hard. Artiesten nemen geen blad voor de mond – nu het nog kan. Politiegeweld en boosheid op het regime zijn vervlochten in deze nieuwe trend. Het is dan ook geen verrassing dat er voornamelijk artiesten uit de alternatieve scene, zoals punkbands en rapgroepen naar voren stappen. We lichten er een aantal uit.

Een van de meest spraakmakende groepen is het rapcollectief Lazy Mutha Fucka (LMF) dat het nummer 二零一九 (oftewel ‘2019’) uitbracht. Het schetst een grimmig beeld van de situatie in Hong Kong en geeft kritiek op het regime. In het verleden namen de leden van LMF ook al positie tegen de gevestigde orde. Hun teksten richtten zich op de uitzichloze economische en sociale positie van lagere klassen in delen van Hong Kong, zoals Kowloon. De groep is in het verleden vaak bekritiseerd in mainstream media voor hun onbeschaafde houding en zou een slechte invloed hebben op de jeugd. LMF is een grove tegenhanger van de slick geproduceerde Cantopop, maar geeft daarmee de juiste handvaten voor de kritische tegenbeweging die Hong Kong nu nodig heeft.

Panda met hamer en sikkel
Ook andere hiphop uit Hong Kong richt zich op het politiegeweld. Rapper JB schreef bijvoorbeeld het nummer Fuck The Popo. Het Engelstalige Bauhinia Rhapsody is gemaakt door een anonieme groep en wordt toegeschreven aan ‘het volk van Hong Kong’. Het vertelt het verhaal van een gedesillusioneerde jongen die vecht tegen de politie en voor de toekomst van zijn stad. In de geanimeerde videoclip is de emotie van deze generatie zichtbaar. Het einde van het nummer richt zich op Carrie Lam: terwijl er ‘Hallelujah’ wordt gezongen, laat de clip cynisch zien hoe ze met een aureool uit de hemel afdaalt. Als ze van haar sokkel wordt getrokken, komt haar ware aard naar voren: ze is een marionet die wordt bestuurd door een dreigende schim in de vorm van een panda met hamer en sikkel (een symbool voor communistisch China).

Punk en metal
Ook veel punk- en metalbands zijn geïnspireerd door de protesten en de clash met de politie. Zo bracht Rokkasen het nummer Step Back Into The Almond Blossom uit, wat een Cantonese woordspeling is van ‘stap terug op het voetpad’. Zanger Bob Wan legt uit: “Je hoort het in elke livestream: politie vraagt verslaggevers terug te stappen, maar het enige wat je hoort is ‘stap terug in de amandelbloesem.’” Het artwork dat hoort bij het nummer is een in elkaar geslagen Pepe the Frog, die een mascotte werd voor het verzet tegen de invloed van China en het politiegeweld.

Mokerzware gitaarriffs
Deathmetalband Human Betrayer heeft een passend geluid bij de schokkende beelden van het geweld. Het nummer Dark Age combineert mokerzware gitaarriffs met drumritmes die doen denken aan de rubberkogels die de politie gebruikt om de demonstranten in bedwang te houden. De furieuze energie schetst een goed een beeld van de woede van de demonstranten en de grafische video bij het nummer laat weinig aan de verbeelding over waar die woede vandaan komt. De opbrengst van de muziek van Human Betrayer wordt gebruikt om de demonstraties te ondersteunen.

Eye-opener
De metalcore-band Parallel Horizons bracht het nummer Optophobia uit, wat ‘de angst om je ogen te openen’ betekent. De blauwe en rode belichting in de videoclip verwijst naar de zwaailichten van de politie. De zanger van de band vertelt in een interview: “We hebben het Optophobia genoemd omdat we geloven dat veel mensen hun ogen niet durven te openen en de waarheid onder ogen te zien. We weten waar we voor vechten, en we vragen ons af wanneer het zal stoppen. De hoop dat we een dag zullen krijgen waar we voor vechten is wat ons de kracht geeft om door te gaan.”

Aanmoedigingskreten
Een samenwerking tussen verschillende punkbands leidde tot het nummer One Voice Hong Kong. De tekst geeft een duidelijke boodschap die de demonstranten aanmoedigt in de strijd en eenheid creëert: ‘One voice for those who stand alone. One voice to stand up for our home. The cost for change is never free. It’s up to you, it’s up to me.’ Een menigte op de achtergrond roept ‘gaa yau‘ (letterlijk ‘voeg olie toe’), een veelgebruikte aanmoedigingskreet bij de protesten.


Er zit een dwangmatige urgentie achter de muziek van Deena Abdelwahed die veel verder gaat dan de vijfenveertig minuten van debuutalbum Khonnar. Haar muziek gaat over het niet conformeren, het weglopen van de norm, dwars liggen. Niet voldoen aan je Tunesische afkomst, niet voldoen aan het generieke beeld van een vrouw, niet voldoen aan de dwangmatige regels van traditie, muziek, niet voldoen aan de culturele conventies van oost en west, noord en zuid.

Dat betekent dat er dingen stuk gaan. Dat er onrust ontstaat. Dat je over je eigen toeren gaat, dat anderen over hun toeren gaan en vervolgens die van jou. Dat er gezeik ontstaat. De arrogantie dat je denkt het beter denkt te weten.

‘Then everything’s starting to come after me / And everything’s starting to touch me / I go out and slam whoever I meet’ (Fever Ray, An Itch)

Fever Ray gaat Deena Abdelwahed voor in het doorbreken van stereotypes, het dwars ingaan tegen de druk van verwachtingen uit de omgeving. Dit zijn de grenzen die aan man en vrouw worden gesteld. Zo moet een moeder niet zijn, zo wel: best zonder armen en benen in je eigen huis. In 2017 verschijnt Deena Abdelwahed op Fever Ray’s Plunge, als producer op elektrokraker An Itch: over onrust, grenzen die op breken staan.

Op Khonnar trekt Deena Abdelwahed een regenboogbivakmuts over haar hoofd met net genoeg ruimte voor één priemend, zwart oog. Een plaathoes als bijna vrolijke variant op de nachtmerrie van Fatima Al Qadiri’s Brute: een teletubbie in het uniform van de militaire eenheid, ontdaan van alle onschuld. De politie waarschuwt nog één keer, daarna is het traangas. Misschien staat de regenboogbivak aan de ontvangende kant, de andere kant van het dranghek. Niet vrolijk te slaan.

Arabische Lente, Tunesië. 17 december 2010
Wikipedia, Arabische Lente: ‘De directe aanleiding van de protesten in Tunesië was de dood van de 26-jarige straathandelaar Mohammed Bouazizi, die zichzelf in brand steekt nadat hij geen werk kan vinden en getergd werd door corruptie en vernederingen.

Abdelwahed is aanwezig bij de protesten die ook in Tunis volgen, de hoofdstad van het land. Arabische Lente in Tunesië, protest in de straten van Tunis; brand in overheidsgebouwen en massa-arrestaties. Werklozen en studenten, geen geld, geen toekomst. In een interview met residentadvisor.net zegt Abdelwahed over de positieve gevolgen van die protesten: “Mensen durven ineens vrijuit te spreken.” Internetblokkades worden opgeheven, de zittende macht in de vorm van Ben Ali verdwijnt, uiteindelijk, eindelijk. Ook opgeheven.

In 2015 vertrekt Deena Abdelwahed naar Toulouse, Frankrijk.

Wende
Anders nog iets: “Dit is wat je krijgt als je eeuwen de laagste kruk aan tafel krijgt.” In juli van dit jaar spreek ik Wende Snijders in Amsterdam over gender (in)equality, de rol van de vrouw, haar oma die pas in 1958 handtekeningsbevoegdheid krijgt en waar die banale geslachtsongelijkheid nu precies vandaan komt.

“Ik zag de ongelijkheid toen ik kind was – people are fully convinced that men are better than woman.” Is getekend, Abdelwahed over de eerste achttien jaar van haar leven. Die brengt ze door in Doha, Qatar. Geen spanning, geen alcohol, geen muziek, geen toestemming van vader of moeder, thuis in Doha. Praktisch zonder armen en benen. Amsterdam, 1958, Doha, 1999.

Aan de volledige overkant bevindt zich het openingsnummer van het album,: Saratan. Een beenharde track die gaat over de ongelijkheid tussen man en vrouw. Ik hoor een uitgetrokken geeuw, rondzingende sirenes. Ik hoor een man en een vrouw, allebei uit de keel van Abdelwahed. Als ze zingt met haar eigen stem versta ik er geen woord van (taalbarrière). Saratan laat zich door Google Translate vertalen met ‘kanker’. Sombere tekens in je gezicht. Niet vrolijk te slaan.

11 aug. 2018. TUNIS
‘Honderden Tunesiërs zijn de straat opgegaan om te protesteren tegen het regeringsplan de rechten van vrouwen en homo’s te verbeteren. De demonstranten, onder wie geestelijken, verzamelden zich zaterdag voor het parlementsgebouw om hun ongenoegen te uiten’, schrijft de Telegraaf.

Griotmag.com introduceert Abdelwahed als ‘de ruwe diamant van de Noord-Afrikaanse elektronische muziekscene’ en als toonbeeld van de moderne vrijheden die volgden op de Arabische Lente. Zeven jaar later zegt  Abdelwahed over de huidige staat van die beweging: “Now people are forgetting” en “The country is drowning.” Te hooggespannen verwachtingen, teleurstelling, golfslag, tegenslag.

Eén golf is niet voldoende, elke golf roept een volgende op (of een tegengolf), brengt een volgende aan het licht. Wende, opnieuw.

Boulevard
Rue 7 Novembre 1987 – de datum waarop Ben Ali de macht greep – heet tegenwoordig ‘Boulevard Mohamed Bouazizi’:  Een straat waar je koffietentjes hebt (jongeren en draagbare electronica), busstations, tankstations, een mega-supermarkt en verschillende ambassades, waaronder die van Burkina Faso, Turkije, Qatar, Oekraïne, Griekenland, Rusland, Hongarije, het consulaat van Marokko. Via de Boulevard Mohamed Bouazizi kom je makkelijk bij het parlementsgebouw, aan Bardo Square. Je neemt het openbaar vervoer, een taxi, je kunt lopen.

Onderhuids
Khonnar is Tunesisch-Arabische slang. Khonnar is een geheim, een taboe waar iedereen van op de hoogte is, maar niet in het openbaar uitspreekt. Omdat het onrust zou veroorzaken, omdat het taboe een kruidvat is. Daarom gonst het ondergronds nog steeds, op social media, in clubs. Ontwijkend gedrag op straat, afwijkend gedrag ondergronds.

Walk on, Nothing to See Here is de derde track van Abdelwahed haar EP Klabb. Je hoeft geen genie te zijn om beter te weten: dit is de spanning van Khonnar. Onderhuids. Je voelt dat het erin zit. Dat het broeit. Dat er iets niet helemaal in de haak is. Niet alleen in Tunis, 2018, 2010, Doha, 1999, Amsterdam, 1958, 2018.

Ontwijkend gedrag op straat, afwijkend gedrag ondergronds. Er is spanning.